Kris

Afbeeldingsresultaat voor keris

Algemeen

Een kris is een Indonesische, Maleisische of Filipijnse dolk met dubbele, vaak gegolfde kling waar mystieke krachten aan worden toegeschreven. De kris wordt dikwijls gedragen als teken van gezag of waardigheid.

In Indonesië gaat het geloof, dat iemand spoedig sterft als men een kris in zijn voetsporen steekt. Ook het bespotten van een kris leidt tot onheil. Als een kris gemaakt is met nikkel uit de meteoriet die in 1749 in de streek rond de Prambanan viel, hoeft het wapen alleen te worden gericht op de aldus ter dood veroordeelde persoon.
De kris is opgenomen op de lijst van meesterwerken van het orale en immateriële erfgoed van de mensheid van UNESCO.

Betekenis van de kris

De kris geldt als een van de heiligdommen (pusaka) van een familie, clan, dynastie of een koninkrijk. Deze krissen worden van vader op zoon doorgegeven.

De kris dient op elke vijfde vrijdag Kliwon van de Javaanse (moslim) kalender met reinigingsrituelen en offers verzorgd te worden. De kris wordt namelijk beschouwd als bezield en heeft recht op eten en drinken zoals elk wezen op aarde. De kris beschermt de eigenaar als dit ritueel zonder uitstel op bovenstaande dag plaatsvindt. Lokale legenden vertellen dat als de eigenaar die deze rituelen kent en ze vergeet, of de kris verwaarloost, de kris de lakse eigenaar tijdens diens slaap van het leven berooft. De kris speelt een rol in de traditionele Javaanse kejawen, een spirituele traditie. Een kris in ruste hangt niet maar is in wit doek gewikkeld en hoeft niet verzorgd te worden.

Een kris mag niet gekocht worden. Hij dient als geschenk aanvaard te worden en officieel overgedragen te worden.

Oorsprong van de kris

De geschiedenis van de Kris wordt over het algemeen getraceerd door de studie van houtsnijwerk en bas-reliëfpanelen gevonden op Java. Enkele van de meest bekende weergaven van een kris verschijnen op de bas-reliëfs van de Borobudur (825) en de Prambanan-tempel (850), afkomstig uit het hindoe-boeddhistische Medang Mataram-koninkrijk van Midden-Java.

De term kris werd genoemd in verschillende oude Javaanse inscripties, waaronder Humanding-inscriptie (875), Jurungan-inscriptie en Haliwangbang-inscriptie (876), Taji-inscriptie (901), Poh-inscriptie (905), en Rukam-inscriptie (907): 266

In de studie van Raffles (1817) van de Candi Sukuh staat echter, dat de kris rond 1361 na Christus ontstond in het koninkrijk Majapahit, Oost-Java. De scène in bas-reliëf van de Sukuh-tempel in Midden-Java, daterend uit het Majapahit-tijdperk van de 15e eeuw, toont de werkplaats van een Javaanse keris-smid. De scène toont Bhima als de smid aan de linkerkant, die het metaal smeedt, Ganesha in het midden en Arjuna aan de rechterkant die de zuigerbalg bedient om lucht in de oven te blazen. De muur achter de smid toont verschillende items die in de smidse zijn vervaardigd, waaronder kris. Deze voorstellingen van de kris in de Candi Sukuh bevestigden het feit dat in het jaar 1437 de kris al een belangrijke plaats had ingenomen binnen de Javaanse cultuur.

De scène in bas-reliëf van de Sukuh-tempel in Midden-Java, daterend uit het Majapahit-tijdperk van de 15e eeuw, toont de werkplaats van een Javaanse keris-smid.

De maker van een kris: de Empu

Een Keris wordt gesmeed door een specifiek persoon, die kennis heeft van het smeedtechnische en esoterisch gebied; kennis die slechts voor ingewijden, geïnitieerden toegankelijk is, de Empu.

Onderdelen van de kris

Een kris kan in drie delen worden verdeeld:
* blad (bilah of wilah),
* gevest (hulu / ukiran) en
* schede (warangka).
Elk onderdeel van de kris wordt beschouwd als een kunstwerk, vaak tot in de kleinste details gesneden en gemaakt van verschillende materialen: metaal, kostbare of zeldzame houtsoorten, of goud of ivoor. De esthetische waarde van een kris omvat de dhapur (de vorm en het ontwerp van het blad, met ongeveer 60 varianten), de pamor (het patroon van metaallegeringsversiering op het blad, met ongeveer 250 varianten), en tangguh verwijzend naar de leeftijd en oorsprong van een kris. Afhankelijk van de kwaliteit en historische waarde van de kris, kan het duizenden dollars of meer opleveren.

1) Wilah (gevest)

De Javaanse naam voor de kling, het lemmet is Wilah. De Wilah kan recht zijn of gegolfd. Het aantal bochten bij een gegolfde (ook wel geslangelde) Wilah is altijd oneven. Vaak is de Wilah op een bepaalde manier gesmeed waardoor een damascering, smeedpatroon, genaamd Pamor, waarneembaar.

2) Hulu / Ukiran (handvat)

Het handvat (ukiran) is een kunstobject, vaak gesneden in minutieuze details en gemaakt van verschillende materialen: kostbare zeldzame soorten hout tot goud of ivoor. Ze werden vaak gesneden om op verschillende dieren en hindoeïstische goden te lijken, hoewel dit minder gebruikelijk werd bij de introductie van de islam.

 
3) Warangka (schede)

Net als bij het handvat is ook een kris- ‘omhulsel (warangka) een kunstobject. Het kan worden gemaakt van verschillende materialen, meestal een houten frame om het mes te houden, dat kan worden bedekt met metalen zoals messing, ijzer, zilver of zelfs goud, meestal gesneden in zwavel bloemmotieven. Het bovenste deel van de schede vormt een breed gebogen handvat gemaakt van hout of soms ivoor. Het kan worden versierd met edelstenen of halfedelstenen.

Afbeeldingsresultaat voor warangka keris

4) Mendak (sier-ring)
De Mendak is een metalen conische sier-ring (meestal koper, zilver of goud) die over de peksi van de Wilah en de tussen de basis van de wilah en de benedenkant (Bunkul) van de Ukiran zit.  De Mendak bestaat uit verschillende in elkaar passende delen, en kan zowel om de samenstelling, als om de vorm een meesterstukje van de goud- of zilversmeedkunst genoemd worden.

5) Pendok (metalen overschede)
De Pendok is een metalen overschild, waarin de kris wordt gestoken.

Afbeeldingsresultaat voor pendok keris

6) Pamor
Pamor is geen deel van een kris, maar een bepaalde vorm  van de decoratie en motieven of ornamenten op de Wilah (Keris, speer, zwaard of  Wedung en anderen). Deze decoratie wordt niet gevormd  door snijwerk, inleg  of bedekking, maar door de smeedtechniek van verschillende metalen bij elkaar.

De kris is een wetenschap

Behalve de hierboven genoemde delen van een kris, zijn er nog heel veel “punten”, die een naam hebben en een betekenis. De kris zit vol met mystieke elementen.

Bronnen

* The fascinating world of the kris (ned.): https://aberkel13.wixsite.com/keris
* Mijn eigen pusaka krissen (ned.): http://www.kris-keris.eu/page/eigen-kerissen
* Wiki (engels): https://en.wikipedia.org/wiki/Kris

De functies van een kris

 


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s