Gamelan

Afbeeldingsresultaat voor gamelan

Inleiding

Door leken werd gamelan ooit als primitief beschouwd; anderen bewonderden deze muziek alleen omdat het exotisch was. Later is gamelan bestudeerd door wetenschappers en tegenwoordig wordt gamelan geschouwd als een van de hoogst ontwikkelde muzikale kunstvormen ter wereld.

Niemand weet met zekerheid wanneer het eerste gamelanorkest is ontstaan.
Metallofonen (bronzen, koperen of ijzeren slaginstrumenten) dateren al van prehistorische tijden toen bronzen gongs en trommels werden gemaakt naar het voorbeeld van de Dong Son-bronscultuur, waarvan men aanneemt dat deze Indonesië in de derde eeuw voor Christus heeft bereikt.

Afbeeldingsresultaat voor gamelan

In Indonesië is gamelan altijd nauw verbonden geweest met alles wat beschaving is: de muziek van kunst, religie en het hof.
De naam “gamelan” is afgeleid van “gamel”, het Oudjavaanse woord voor handgreep of hamer en verwijst zowel naar het muziekgenre als naar het eigenlijke orkest. De meeste instrumenten van het orkest zijn allerhande slaginstrumenten die met speciale hamertjes worden bespeeld.
Daarnaast bestaat het ensemble uit gongs, metallofonen en trommels, aangevuld met fluiten, snaarinstrumenten en zelfs zangstemmen.
De instrumenten van een orkest mogen slechts door één smid worden gemaakt en het geheel wordt beschouwd als uniek en ondeelbaar.
Een gamelanorkest wordt vaak begeleid door Sinden, zangeressen. Zie: Sinden.

Toonstelsel

Zuid-Oost-Azië gebruikt in hoofdzaak het pentatonisch toonstelsel (toonladder met slechts vijf tonen) met twee types:

  • De anhemitonische pentatoniek (waarin halve toonafstanden ontbreken): komt voor in China, Myanmar en op Java en Bali.
  • De hemitatonische pentatoniek (met halve toonafstanden): komt voor in Japan en ook op Java en Bali.

Een complete gamelan bestaat uit twee verschillend gestemde groepen: een helft volgens de pelogschaal, de oudste, de andere volgens de slendroschaal.

  • De pelog heeft per octaaf zeven intervallen van ongelijke grootte, waaruit drie vijftonige schalen zijn ontstaan met daarbinnen grote en kleine intervallen.
  • De slendroschaal bestaat uit vijf gelijke intervallen per octaaf en mist dus halve toonafstanden.

De gespeelde melodieën zijn altijd pentatonisch in beide schalen. Niet alle instrumenten komen tweemaal voor (in pelog en slendro), sommige hebben een eigen uitgesproken stemming.

Afbeeldingsresultaat voor gamelan

De instrumenten

  • De gongs: de “gong ageng” is een grote hangende gong die zeer laag klinkt. Sommige gongs liggen in een rek en worden ketels genoemd.
  • De metallofonen (in ruime zin iedere metalen idiofoon): hieronder vinden we de sarons met toetsen zonder resonators en met een omvang van ca. één octaaf. De gambang (xylofoon) met meerdere octaven heeft toetsen van bamboe gemaakt.
  • De celenpung: een citer.
  • De rebab: een tweesnarige vedel.
  • De suling: een bamboefluit.
  • De kedang: grote en kleine tweevellige trommen, die met de handen bespeld worden. De mannelijke is iets kleiner dan de vrouwelijke. Zij vormen het middelpunt van het orkest.
  • De bedung: grote hangende tweevellige trom, die aan een kant met een stok wordt bespeeld.
  • Metalen plaatjes en in de hand gehouden klokken.
Afbeeldingsresultaat voor gamelan

De instrumenten zijn zodanig opgesteld dat van elk instrument de pelogversie loodrecht staat op de slendroversie. Door zich een kwartdraai om te draaien kan de speler van een instrument overgaan van de ene stemming naar de andere.
De pelog wordt traditioneel als vrouwelijk beschouwd, en is dan ook melancholisch exalterend, en wordt ook gebruikt in het ‘Wayang Kulit’-schaduwspel. De alledaagse geluiden zoals het irrigatiesysteem in de bamboepijpen en het planten van de rijst wordt eveneens subtiel vertolkt door de metalen en door de bamboe-instrumenten.

Afbeeldingsresultaat voor gamelan

Verschil javaanse en balinese gamelan

De Balinese gamelanmuziek verschilt sterk van de Javaanse. De Balinese vorm kent schrille tonen en levendige ritmes, de Javaanse vorm daarentegen heeft langzame, afgemeten klanken. Balinese gamelanmuziek typeert zich door met name syncopische ritmes in een hoog tempo. Kenmerkend is het sangsit-spel. Sangsit-spelers spelen hetzelfde patroon maar dan net wat later dan de melodiespeler. De melodiepartij wordt verdubbeld. Het instrumentarium wordt vervaardigd in de districten (Kabupaten) Klungkung en Buleleng. De grote gongs worden meestal geïmporteerd vanuit het Javaanse Solo (Surakarta).

Bronnen

Zie ook: Sinden

* Veel informatie hierboven komt van (ned.): https://stad.gent/bibliotheek/dossiers/muziek-dans-en-film/gamelan-uit-indonesi%C3%AB#inleiding
* Wiki (ned.): https://nl.wikipedia.org/wiki/Gamelan
* Wiki (uitgebreid – engels): https://en.wikipedia.org/wiki/Gamelan
* (ned.): https://www.gamelanhuis.nl/java_gam_nl/

Opstelling javaanse gamelan

——————–
Opstelling balinese gamelan


 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s